Droga startowa
Droga startowa (runway), zwana potocznie pasem startowym, jest jednym z najważniejszych elementów infrastruktury lotniska, ponieważ to właśnie na niej wykonywane są najbardziej krytyczne fazy lotu – start i lądowanie. Przed wydaniem każdego zezwolenia dotyczącego drogi startowej kontroler powinien upewnić się, że jego wykonanie nie spowoduje konfliktu z innym ruchem.
Kontroler TWR powinien stale monitorować:
- zajętość drogi startowej;
- pozycję statków powietrznych wykonujących podejście;
- ruch naziemny mogący wpłynąć na dostępność pasa;
- możliwość wystąpienia konfliktów pomiędzy operacjami.
Podstawową zasadą jest, że droga startowa może być wykorzystywana wyłącznie do jednej operacji, zgodnej z aktualną sytuacją ruchową i obowiązującymi procedurami; przed wydaniem zezwolenia kontroler musi mieć uzasadnioną pewność, że wymagane warunki będą spełnione w momencie wykonywania operacji. Nie oznacza to jednak, że "na pasie w każdej chwili może znajdować się jedynie jeden statek powietrzny" - więcej na ten temat przeczytać można w dziale poświęconym separacjom.
Wybór pasa w użyciu
Wybór drogi startowej w użyciu jest jedną z podstawowych decyzji podejmowanych przez kontrolera TWR. Celem jest zapewnienie bezpiecznych i efektywnych operacji przy uwzględnieniu aktualnej sytuacji operacyjnej. Przy wyborze pasa kontroler powinien brać pod uwagę przede wszystkim:
- warunki meteorologiczne takie jak kierunek, siła wiatru i podstawy chmur;
- infrastrukturę i pomoce nawigacyjne,
- konfigurację przestrzeni powietrznej;
- ograniczenia operacyjne lotniska;
- sytuację ruchową.
Podstawowym czynnikiem wpływającym na wybór pasa jest wiatr. Zasadniczo preferuje się wykonywanie startów i lądowań pod wiatr, jednak w praktyce możliwe jest stosowanie pasa przy wietrze tylnym lub bocznym, jeżeli mieści się on w ograniczeniach określonych dla danego lotniska i typu statku powietrznego oraz jeśli wybór takiego pasa usprawiedliwiony jest operacyjnie, np. w zakresie dostępnych podejść. Dokument Operations Manual vFIR Warszawa mówi, że przy wietrze do 10 węzłów decyzja dotycząca wyboru pasa nie musi być podyktowana wyłącznie kierunkiem wiatru. Inne warunki meteorologiczne mogą również wpływać na dostępność określonych procedur. W szczególności podczas ograniczonej widzialności lub obowiązywania procedur LVP dostępność dróg startowych, dróg kołowania oraz sposobu wykonywania operacji może ulec zmianie.
Na VATSIM wybór drogi startowej powinien możliwie wiernie odzwierciedlać rzeczywistą konfigurację lotniska, o ile nie koliduje to z zapewnieniem sprawnej i bezpiecznej obsługi ruchu oraz nie wynika z okoliczności, które nie są odwzorowywane w sieci.
Zmiana pasa w użyciu
Zmiana pasa w użyciu jest decyzją operacyjną, która powinna być podejmowana po ocenie wszystkich czynników mających wpływ na bezpieczeństwo i płynność ruchu. Zmiana może być konieczna między innymi w przypadku:
- istotnej zmiany kierunku lub siły wiatru;
- zmiany aktywnej konfiguracji lotniska;
- wystąpienia ograniczeń technicznych;
- potrzeby dostosowania organizacji ruchu.
Przed zmianą pasa kontroler powinien skoordynować decyzję z odpowiednimi stanowiskami, szczególnie z APP, jeżeli zmiana wpływa na prowadzenie podejść lub procedury odlotowe. Dobrą praktyką na VATSIM jest rozpoczęcie przygotowań do zmiany pasa około 30 minut przed planowaną zmianą konfiguracji. W sytuacji zwiększonego natężenia ruchu należy pamiętać, że zmiana pasa może powodować znaczące konsekwencje dla wielu statków powietrznych. Dlatego decyzja powinna uwzględniać nie tylko aktualne warunki, ale również przewidywany rozwój sytuacji.
Zajmowanie pasa
Zezwolenie na zajęcie drogi startowej obejmuje wszystkie instrukcje powodujące wjazd statku powietrznego na drogę startową, w tym ustawienie do startu, przecięcie pasa, wykonanie procedury backtrack lub kołowanie po drodze startowej. Operacje takie wymagają szczególnej ostrożności ze względu na fakt, że statek powietrzny znajduje się wówczas na aktywnej drodze startowej. Przed wydaniem zezwolenia na zajęcie pasa kontroler powinien upewnić się, że:
- nie występuje konflikt z ruchem przylatującym lub startującym;
- poprzedzające operacje zostały zakończone lub istnieje uzasadniona pewność, że wymagane minima separacji będą zachowane w chwili wykonywania planowanej operacji;
- dalsza kolejność operacji została odpowiednio zaplanowana.
Zezwolenie na zajęcie pasa nie jest zezwoleniem na start. Pilot może rozpocząć rozbieg dopiero po otrzymaniu osobnego zezwolenia na start. Należy również pamiętać, że w przypadku ruchu oczekującego na pasie szczególnego znaczenia nabiera szybka i jednoznaczna komunikacja. Jeżeli przewidywany czas oczekiwania znacząco się wydłuża, dobrą praktyką jest przekazanie informacji pilotowi i odpowiednie zarządzanie sytuacją. Jeśli wydłużony czas oczekiwania na pasie da się z kolei przewidzieć, statek powietrzny powinien oczekiwać w punkcie oczekiwania przed pasem.
Zwolnienie pasa
Po zakończeniu operacji pilot powinien opuścić drogę startową możliwie sprawnie, zgodnie z instrukcjami kontrolera lub opublikowanymi procedurami. Za zwolnioną uznaje się drogę startową dopiero wtedy, gdy cały statek powietrzny przekroczył linię wyznaczającą miejsce oczekiwania przed drogą startową. Na niektórych lotniskach lub podczas obowiązywania procedur LVP wymagane jest również zgłoszenie opuszczenia pasa.
Kontroler może zasugerować lądującemu statkowi powietrznemu zwolnienie drogi startowej w konkretną drogę kołowania w celu usprawnienia przepływu. Działania takie powinny być odpowiednio przewidziane i zaplanowane, tak żeby przekazać pilotowi instrukcję tak wcześnie jak to możliwe, jednak nie później niż przy zezwoleniu na lądowanie.
Zarządzanie drogą startową sprowadza się do odpowiedzi na jedno kluczowe pytanie: czy pas będzie dostępny wtedy, kiedy będzie potrzebny?