Lotniska
Lotnisko jest podstawowym elementem infrastruktury lotniczej i miejscem, w którym rozpoczyna się oraz kończy większość operacji lotniczych. Dla kontrolera ruchu lotniczego oraz pilota znajomość budowy lotniska, jego elementów i stosowanego nazewnictwa jest niezbędna do prawidłowego wykonywania czynności operacyjnych. Zrozumienie przeznaczenia poszczególnych części lotniska ułatwia interpretację map lotniskowych, prowadzenie korespondencji radiowej oraz właściwe wykonywanie instrukcji kontroli ruchu lotniczego.
Definicje
Lotnisko (aerodrome) - wydzielony obszar (w tym wszystkie budynki, instalacje i urządzenia) na lądzie, na wodzie, na konstrukcji stałej albo na stałej lub pływającej konstrukcji pełnomorskiej, w całości lub w części przeznaczony do lądowań, startów i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych
Pole ruchu naziemnego (movement area) - Część lotniska przeznaczona do startów, lądowań i kołowania statków powietrznych, składająca się z pola manewrowego i płyt(y).
Pole manewrowe (manouvering area) - Część lotniska, wyłączając płyty, przeznaczona do startów, lądowań i kołowania statków powietrznych.
Pole manewrowe jest szczególnie istotne z punktu widzenia ATC. To właśnie za bezpieczeństwo operacji prowadzonych w tej części lotniska (droga startowa i drogi kołowania) bezpośrednio odpowiada kontroler ruchu lotniczego.
Pole wzlotów (landing area) – część pola ruchu naziemnego przeznaczona do startu i lądowania statków powietrznych.
Droga startowa (runway) – ściśle określona prostokątna powierzchnia na lotnisku lądowym przygotowana do startu i lądowania statków powietrznych.
Pas drogi startowej (runway strip) – wyznaczona powierzchnia obejmująca drogę startową, przeznaczona do zmniejszenia ryzyka uszkodzenia statku powietrznego w przypadku zjechania z drogi startowej oraz zapewnienia bezpieczeństwa statku powietrznego przelatującego nad tą powierzchnią w czasie operacji startu lub lądowania
W tym miejscu warto zwrócić uwagę na nazewnictwo. Potocznie przyjęło się mówić pas startowy, jednak z punktu widzenia definicji opisujących elementy lotniska takie pojęcie w ogóle nie występuje.
Warto zauważyć, że droga startowa to nie jest po prostu całość betonowej lub asfaltowej powierzchni, z której startują statki powietrzne. Jest to tylko fragment tej powierzchni oznaczony liniami wymalowanymi w odpowiednim kolorze. Dla przykładu na lotnisku w Katowicach (EPKT) droga startowa to tylko ten fragment powierzchni, który znajduje się wewnątrz obwódki wyznaczonej przez białe linie.
Źródło: Piotr Adamczyk / PR KTW oraz interia.pl
Pas drogi startowej z kolei jest tworem bardziej abstrakcyjnym. Nie wyznaczają go żadne fizyczne granice a jedynie definicja. Powierzchnia wchodząca w skład pasa drogi startowej musi spełniać dodatkowe wymagania, takie jak minimalizacja występowania wysokich przeszkód, wymóg łamliwości i specjalnego oznaczania tych przeszkód, które już w pasie drogi startowej muszą się znaleźć (na przykład anteny systemu ILS). Kształt pasa drogi startowej najlepiej widać na mapach lotniczych, gdzie zaznaczony jest przerywaną linią wokół drogi startowej.
Źródło: AIP IFR, AD EPKK 2-1, 22.1.2026
Droga kołowania (taxiway) - Określona droga na lotnisku lądowym wyznaczona do kołowania statków powietrznych i zapewniająca połączenie między określonymi częściami lotniska.
Płyta postojowa (apron) - Wydzielona dla postoju statków powietrznych część powierzchni lotniska lądowego, na której odbywa się wsiadanie lub wysiadanie pasażerów, załadowanie lub wyładowanie poczty lub towaru, zaopatrywanie w paliwo, parkowanie lub obsługa tych statków.
Najważniejsze parametry
Parametry lotniska
Kod ICAO lotniska (ICAO airport code) - powszechnie używana nazwa czteroliterowego tzw. wskaźnika lokalizacji lotniska (location indicator), wykorzystywany między innymi przez służby ruchu lotniczego czy operatorów statków powietrznych. Listę wszystkich wskaźników lokalizacji można znaleźć w dokumencie DOC7910 - Location indicators.
Punkt odniesienia lotniska (aerodrome reference point - ARP) - Punkt określający geograficzną lokalizację lotniska. To właśnie ten punkt znajdzie się w planie lotu, jeśli pilot wpisze AEPKK.
Elewacja lotniska (aerodrome elevation) – wysokość najwyższego punktu na polu wzlotów, mierzona od średniego poziomu morza.
Kod referencyjny lotniska (aerodrome reference code) - dwuczłonowy kod, składający się z cyfry i litery, pozwalający w łatwy sposób ustalić, czy statek powietrzny może skorzystać z danego lotniska
Pierwszy człon kodu określa referencyjną długość startu (reference field length)
| Kod | referencyjna długość startu | typowy statek powietrzny |
|---|---|---|
| 1 | poniżej 800m | DHC6, PA31 |
| 2 | 800m do < 1200m | ATR42, DH8C |
| 3 | 1200m do < 1800m | S340, CRJ2 |
| 4 | powyżej 1800m | B737, A320 |
Drugi człon kodu określa maksymalną dopuszczalną rozpiętość skrzydeł lub rozstaw kół podwozia statku powietrznego
| Kod | referencyjna rozpiętość skrzydeł | typowy statek powietrzny |
|---|---|---|
| A | < 15m | PIPER PA-31/CESSNA 404 Titan |
| B | 15m do < 24m | BOMBARDIER Regional Jet CRJ-200/DE HAVILLAND CANADA DHC-6 |
| C | 24m do < 36m | BOEING 737-700/AIRBUS A-320/EMBRAER ERJ 190-100 |
| D | 36m do < 52m | B767 Series/AIRBUS A-310 |
| E | 52m do < 65m | B777 Series/B787 Series/A330 Family |
| F | 65m do < 80m | BOEING 747-8/AIRBUS A-380-800 |
Parametry drogi startowej
Kierunek drogi startowej - kierunek geograficzny, w jakim zorientowana jest oś drogi startowej, np. 257°.
Oznaczenie drogi startowej - dwucyfrowa wartość wynikajaca z zaokrąglenia kierunku drogi startowej, np 26, 08. W przypadku równoległych dróg startowych do odróżnienia oznaczeń używa się liter L, R, C, (left, right, center), np. 26R, 26L, 26C.
Długość i szerokość drogi startowej - fizyczne wymiary drogi startowej, np. 2500x45m.
Deklarowane długości - zestaw czterech wartości określających długości dostępne do wykorzystania przez statki powietrzne w fazie startu i lądowania, wykorzystywane przez załogi do obliczeń osiągów statku powietrznego.
- Rozporządzalna długość rozbiegu (Take-off run available - TORA) – długość drogi startowej deklarowana jako odpowiednia do rozbiegu startującego samolotu.
- Rozporządzalna długość startu (Take-off distance available - TODA) – długość drogi startowej deklarowana jako odpowiednia do rozbiegu startującego samolotu, powiększona o ewentualne zabezpieczenie wydłużonego startu.
- Rozporządzalna długość przerwanego startu (Accelerate-stop distance available - ASDA) – dostępna długość rozbiegu, powiększona o ewentualne zabezpieczenie przerwanego startu.
- Rozporządzalna długość lądowania (Landing distance available - LDA) – długość drogi startowej deklarowana jako odpowiednia do lądowania samolotu
Rodzaj nawierzchni - asfalt, beton, trawa itd.
Wytrzymałość nawierzchni - zdolność do przenoszenia obciążeń wynikających z wykorzystania drogi startowej przez dany statek powietrzny.
Kategorie lotnisk
Lotniska możemy podzielić na kategorie w zależności od różnych czynników. Przykładowe kategorie dzielą lotniska na:
- krajowe i międzynarodowe
- użytku publicznego i użytku wyłącznego
- kontrolowane i niekontrolowane
- cywilne, wojskowe lub mieszane
- naziemne i nawodne
Gdzie szukać informacji
Najlepszą, publicznie dostępną i darmową bazą danych na temat lotnisk w Polsce jest Zbiór Informacji Lotniczych AIP Polska. Podzielony jest on na części IFR, VFR i MIL, gdzie znajdziesz informacje na temat odpowiednio lotnisk kontrolowanych, niekontrolowanych i wojskowych. Informacje o lotniskach znajdują się w Części 3 - LOTNISKA (AD). Dla każdego lotniska struktura i numeracja rozdziałów będą ustandaryzowane i takie same, dzięki temu w zbiorze bardzo łatwo poruszać się bez względu na lokalizację, która nas interesuje. Z naszej perspektywy, na przykładzie Krakowa, najważniejszymi rozdziałami będą:
- EPKK 1 - Tekstowy opis parametrów lotniska, infrastruktury, dostępnych usług oraz procedur stosowanych w Krakowie. Warto przejrzeć całość dostępnych informacji, a szczególną uwagę zwrócić na następujące podrozdziały:
- 2.2 - Dane geograficzne i administracyjne lotniska;
- 2.8 - Szczegółowe dane dotyczące pola ruchu naziemnego, takie jak rozmiary i parametry dróg kołowania i płyt postojowych;
- 2.12, 2.13, 2.14 - Parametry drogi startowej, takie jak wymiary, deklarowane długości, rodzaje świateł podejścia;
- 2.20 - Lokalne przepisy. Z tego rozdziału dowiemy się, jak uzyskać zezwolenie na lot, jak powinny wyglądać manewry takie jak uruchamianie, wypychanie, kołowanie, start i lądowanie, ale także w jaki sposób i gdzie preprowadzane jest odladzanie statków powietrznych;
- 2.22 - Procedury lotu. Tu poznamy specyficzne dla Krakowa procedury obowiązujące loty IFR, VFR oraz VFR specjalne, dowiemy się co robić w przypadku utraty łączności ze statkiem powietrznym, czy jak postępować w przypadku wprowadzenia procedur LVP (Low Visibility Procedures).
- EPKK 2 - ogólna mapa lotniska obrazująca najważniejsze elementy infrastruktury, takie jak oznaczenia i rozmiar drogi startowej, oznaczenia dróg kołowania i stanowisk postojowych, częstotliwosci, identyfikatory i lokacje zainstalowanych urządzeń radionawigacyjnych oraz elementy topografii terenu w najbliższej okolicy.
- EPKK 8 - Mapy procedur standardowych odlotów instrumentalnych (SID - Standard Instrument Departure).
- EPKK 10 - Mapy procedur standardowych dolotów instrumentalnych (STAR - Standard Instrument Arrivals).
- EPKK 12 - Mapy procedur podejścia do lądowania, w tym ILS, LOC, VOR, RNP.
- EPKK 13 - Mapa rejonu lotniska dla operacji VFR, zawierająca struktury przestrzeni powietrznej, opublikowane trasy VFR, punkty oczekiwania w locie, strefy ograniczone, zakazane, niebezpieczne oraz lokalną topografię terenu.
Poza oficjalnymi źródłami dostępne są też inne alternatywy dedykowane bezpośrednio do symulacji lotniczych. Płatne, jak Navigraph, lub darmowe: Little Navmap czy Chartfox.