Instytucje międzynarodowe w kontekście VATSIM
Lotnictwo od dawna opiera się na międzynarodowej współpracy. Jej przejawem w lotnictwie rzeczywistym są organizacje międzynarodowe (międzyrządowe) działające na podstawie umów międzynarodowych. Z kolei sieć VATSIM oparta jest na hierarchii, w której organizacje krajowe (subdywizje) tworzą większe struktury.
Instytucje VATSIM
Najważniejszym organem VATSIM jest zarząd (Board of Governors), którego kompetencje określone są w Code of Regulations (CoR). Jednak większość decyzji wpływających bezpośrednio na sytuację pilotów i kontrolerów podejmowana jest na niższym szczeblu. Obecnie VATSIM dzieli się na trzy regiony (Americas, Asia Pacific oraz Europe, Middle East, Africa, czyli EMEA), które następnie dzielą się na dywizje.
Ponad dwie trzecie członków z regionu EMEA należy do Europe Divison (VATEUD). Obejmuje ona kraje europejskie oprócz Zjednoczonego Królestwa (do UK Division, czyli VATUK, należy blisko co czwarty użytkownik VATSIM z regionu EMEA) oraz Rosji i Białorusi (należących do Russian Division, czyli VATRUS). Pozostałe dywizje należące do regionu EMEA to Israel Division (VATIL) obejmująca wyłącznie Izrael, Middle East & North Africa Division (VATMENA) obejmująca kraje Zatoki Perskiej, Bliskiego Wschodu i północnej Afryki, oraz Sub-Sahara Africa Division (VATSSA), która obejmuje obszar Afryki Subsaharyjskiej.
Do VATEUD należy obecnie ponad 20 subdywizji. Większość z nich obejmuje pojedyncze kraje, choć są wyjątki (VATSIM Scandinavia obejmuje pięć państw na północy Europy, VATAdria sześć państw bałkańskich, a Belux vACC obejmuje Belgię i Luksemburg). Polish vACC, czyli PLVACC, jest jedną z subdywizji w ramach VATEUD.
Struktura VATSIM jest hierarchiczna, a zatem reguły obowiązujące w subdywizjach muszą być zgodne z regułami ustalonymi w ramach dywizji, i tak dalej.
Najważniejsze instytucje w rzeczywistym lotnictwie
ICAO
ICAO to skrót nazwy International Civil Aviation Organization, czyli Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego. ICAO działa od 1944 r. na podstawie konwencji chicagowskiej i jest częścią systemu ONZ. ICAO zrzesza obecnie ponad 190 państw. Polska należy do tej organizacji od 1958 r.
Z punktu widzenia VATSIM, najważniejsze zadania ICAO wiążą się z ustanawianiem standardów obowiązujących w lotnictwie. To tej organizacji zawdzięczamy przyjęte nazewnictwo lotnisk (czteroliterowe skróty takie jak EPWA), linii lotniczych (trzyliterowe skróty takie jak BAW i znaki wywoławcze takie jak Speedbird) i statków powietrznych (np. A20N jako Airbus A320neo), a także procedury, w tym ważny dla nas Doc 4444.
EASA
EASA, czyli European Union Aviation Safety Agency to Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego. Jest instytucją Unii Europejskiej odpowiedzialną za bezpieczeństwo lotnicze w Europie. Należą do niej wszystkie państwa członkowskie UE oraz cztery państwa członkowskie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria).
Ze względu na specyfikę sieci VATSIM i przyjęte w niej uproszczenia, wiele przepisów przyjmowanych w wyniku działalności EASA, nie ma zastosowania w naszej sieci. Przykładowo, nie interesują nas regulacje dotyczące zdatności do lotu statków powietrznych czy ochrony środowiska. Są jednak takie, które staramy się wdrażać w symulowanej rzeczywistości, zgodnie z maksymą as real as it gets. Jednym z nich jest SERA (Standardized European Rules of the Air) ujednolicające przepisy lotnicze w państwach UE. Kolejny to Air Traffic Management/Air Navigation Services — Provision of Services (ATM/ANS) — Provision of Services, którego załącznik IV określa wymagania dla instytucji zapewniających służby ruchu lotniczego. Wiele z tych wymagań dokładnie pokrywa się z tymi wynikającymi z Doc 4444, ale dzięki włączeniu do rozporządzenia stały się wiążącymi normami prawnymi. Dzięki EASA przyjęto też przepisy dotyczące certyfikacji kontrolerów ruchu lotniczego. Program szkolenia w PLVACC, choć oczywiście zdecydowanie mniej obszerny, zaprojektowaliśmy inspirując się tymi przepisami.
Choć formalnie przytoczone wyżej rozporządzenia są przyjmowane przez Komisję Europejską, to EASA odgrywa kluczową rolę w ich postawaniu, tworząc projekty, na podstawie których rozpoczyna się procedura prawodawcza. Gdy takie przepisy wchodzą w życie, EASA wydaje dokumenty takie jak Acceptable Means of Compliance (AMC), na które można powołać się, by wykazać zgodność z przepisami, czy Guidance Material (GM), czyli wyjaśnienia. AMC i GM należą do tzw. miękkiego prawa, czyli nie są bezwzględnie wiążące, ale mają istotny wpływ na to, jak prawo stosowane jest w praktyce.
Eurocontrol
Eurocontrol (czasem pisane jako EUROCONTROL) to European Organisation for the Safety of Air Navigation, czyli Europejska Organizacja ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej. Nie jest to instytucja Unii Europejskiej, lecz organizacja międzyrządowa, zrzeszająca obecnie 41 państw.
Z punktu widzenia VATSIM ważnym wynikiem działalności Eurocontrol jest Free Route Airspace, czyli FRA. W uproszczeniu jest to przestrzeń powietrzna, w ramach której można zaplanować lot bez wykorzystywania sieci wyznaczonych dróg lotniczych, ale bezpośrednio pomiędzy zdefiniowanymi punktami nawigacyjnymi. Od kilku lat FRA funkcjonuje też w Polsce w całej przestrzeni powyżej FL95 z wyłączeniem TMA (więcej informacji na ten temat znajdzisz w AIP IFR, ENR 6.2).
Eurocontrol publikuje też na bieżąco Route Availability Document (RAD), zawierający informacje o zasadach planowania tras i zarządzania przestrzenią powietrzną w Europie. Wiele postanowień tego dokumentu nie ma zastosowania na VATSIM, ale warty uwagi jest załącznik 3 określający reguły i ograniczenia dla bezpośrednich połączeń (DCT).
Zgodnie z załącznikiem 3A do RAD, od 11 sierpnia 2022 r. loty na trasie EPKK-EPKT mogą być planowane na trasie obejmującej tylko KAX, a loty na trasie EPKT-EPKK można na planować na trasie obejmującej sam punkt BALOS. Posługiwanie się tego typu skrótami jest dopuszczalne przy planowaniu lotów na VATSIM.
Źródło: