Skip to main content

Wprowadzenie do prawa lotniczego

Celem sieci VATSIM jest możliwie wierne symulowanie rzeczywistego ruchu lotniczego (as real as it gets). Oczywiście nie wszystko może działać "tak samo", jak naprawdę. Nie latamy prawdziwymi samolotami, nie obsługujemy prawdziwej przestrzeni powietrznej, nie nadajemy przez prawdziwe radio, a zarówno załogi, jak i kontrolerzy nie przechodzą przez równie rygorystyczny proces szkolenia. W żadnym wypadku nie oznacza to jednak, że na VATSIM nie obowiązują reguły. Część z nich jest wprost oparta na obowiązującym prawie lotniczym, a część została ustalona specjalnie dla potrzeb naszej społeczności.

Źródła reguł obowiązujących na VATSIM​

Code of Regulations​

Code of Regulations czyli CoR określa podstawową strukturę VATSIM. Definiuje zadania i uprawnienia zarządu (Board of Governors) i jego członków, a także szczególną rolę kilkudziesięciu członków-założycieli sieci (Founders). Oprócz tego, co bardziej istotne z perspektywy większości osób należących do sieci, CoR określa podstawowe zasady dotyczące zakładania i utrzymywania konta, takie jak: minimalny wiek użytkowników, reguły dotyczące aktywności na koncie, czy też zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej, która może skutkować zawieszeniem konta lub wykluczeniem z sieci.

Code of Conduct​

Code of Conduct, czyli CoC, określa podstawowe zasady zachowania w sieci VATSIM. Na CoC składają się zarówno reguły ogólne (część A), reguły obowiązujące pilotów (część B) i reguły obowiązujące kontrolerów (część C).

Z perspektywy kontrolera w sieci VATSIM istotne są wszystkie trzy wymienione części, a nie tylko część C. Przykładowo, jeśli spotkasz się z próbą wykonania lotu za pomocą nierealistyczngo (fikcyjnego) statku powietrznego, musisz wiedzieć, że obowiązują w tym zakresie zasady opisane w CoC A13. Jeśli podczas wzmożonego ruchu konieczne okaże się wstrzymanie odlotów, musisz umieć wskazać zniecierpliwionym pilotom, że podstawą do tego jest CoC B12.

Global Controller Administration Policy​

Global Controller Administration Policy czyli GCAP określa podstawowe reguły obsadzania pozycji kontrolerskich, w tym niezbędne do tego uprawnienia oraz ogólne zasady ich uzyskiwania. Upoważnia też dywizje i subdywizje VATSIM (takie jak PLVACC) do ustalania szczególnych zasad dotyczących obsadzania niektórych pozycji (np. obejmujących lotniska o szczególnie dużym ruchu lub z nietypowymi procedurami).

Air Traffic Control Frequency and Information Management Policy​

Air Traffic Control Frequency and Information Management Policy określa zasady wykorzystywania wirtualnych częstotliwości radiowych. Konfiguracja oprogramowania udostępniana kontrolerom PLVACC pozwala im podłączać się do sieci z zachowaniem zasad wynikających z tego dokumentu. Chodzi tu zwłaszcza o reguły dotyczące użycia częstotliwości przypisanych do poszczególnych pozycji, udostępniania informacji ATIS oraz poprawnego formatowania tekstowej informacji o kontrolerze.

VATEUD Division Policies​

Dokumenty udostępniane przez europejską dywizję VATSIM, czyli VATEUD, precyzują reguły obowiązujące w należących do niej subdywizjach, czyli także w PLVACC. Najistotniejsze są trzy:

  • VATEUD Division Policy określa zasady działania subdywizji.
  • VATEUD Division Training Policy (DTP) dotyczy podstawowych zasad prowadzenia szkoleń oraz precyzuje, w jakim zakresie subdywizje mają swobodę w definiowaniu ich programów, czasu trwania itp.
  • VATEUD CPT Guidelines to dokument definiujący kryteria oceny egzaminów na stopnie S2, S3 i C1.

Polish VACC Policy​

Choć PLVACC obecnie nie ma osobowości prawnej, to Polish VACC Policy jest funkcjonalnie odpowiednikiem statutu stowarzyszenia. Określa zasady funkcjonowania naszej subdywizji, prawa i obowiązki jej członków, zasady przenoszenia uprawnień kontrolerskich z innych subdywizji lub pełnienia funkcji kontrolera wizytującego, a także reguły obsadzania pozycji kontrolerskich w vFIR EPWW.

Istotne na VATSIM źródła reguł obowiązujących w rzeczywistym lotnictwie​

Najważniejszym źródłem międzynarodowego prawa lotniczego jest Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym z 1944 r., czyli konwencja chicagowska. To ona ustanowiła Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO), funkcjonującą w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, a jeden z załączników do niej zawiera przepisy dotycące służb ruchu lotniczego. W prawie Unii Europejskiej kluczowe znacznie mają Standardized European Rules of the Air czyli SERA. To rozporządzenie wydane przez Komisję Europejską. Celem SERA jest ujednolicenie przepisów obowiązujących w państwach członkowskich UE, aby ułatwić międzynarodowy transport lotniczy. W Polsce obowiązuje także uchwalona w 2002 r. i wielokrotnie zmieniana ustawa - Prawo lotnicze, na podstawie której wydawane są akty wykonawcze (rozporządzenia).

Choć w rzeczywistości VATSIM do powyższych dokumentów sięgamy raczej wyjątkowo, wspominamy tu o nich dlatego, że bez ustalonych w nich ram prawnych nie powstałyby dokumenty operacyjne, którymi posługujemy się na bieżąco.

Doc 4444 - Procedury służb żeglugi powietrznej – zarządzanie ruchem lotniczym​

Doc 4444, potocznie nazywany "czterema czwórkami", zawiera przepisy i procedury stosowane przez służby ruchu lotniczego. To z Doc4444 wynika większość informacji, które będą Ci niezbędne, by uzyskać niezbędne uprawnienia do kontrolowania w sieci VATSIM. Kiedy możesz wydać zezwolenie na start, jeśli przed chwilą na tym samym pasie ktoś lądował? Dowiesz się z punktu 7.9.2. Co to znaczy, że statki powietrzne są od siebie odpowiednio odseparowane? O tym jest cały rozdział 5. Jak przekazać załodze warunkowe zezwolenie na zajęcie pasa? Rozdział 12 dotyczy frazeologii, a ten konkretny przypadek został omówiony w punkcie 12.2.7. I tak dalej...

Doc4444 nie jest łatwy w lekturze i studiowanie go "od deski do deski" może nie przynieść wielu korzyści. Warto jednak sięgnąć do niego zwłaszcza po to, by pogłębić lub zweryfikowć wiedzę nabytą już podczas szkolenia.

Doc 9432 - Podręcznik radiotelefonicznej frazeologii lotniczej​

Doc 9432 to, jak sama nazwa wskazuje, podręcznik. Nie jest sam w sobie źródłem przepisów, ale prezentuje przykłady stosowania frazeologii lotniczej zgodnej z zasadami wynikającymi z załączników do konwencji ICAO oraz Doc 4444. Wersja Doc 9432 udostępniana przez Urząd Lotnictwa Cywilnego jest dwujęzyczna. Obejmuje nie tylko frazeologię angielską oraz polską, ale także odstępstwa przyjęte w polskiej praktyce.

AIP - Aeronautical Information Publication​

Aeronautical Information Publication, czyli AIP to oficjalny, regularnie aktualizowany zbiór informacji o lotniskach, procedurach i przestrzeni powietrznej. Polskie AIP jest publikowane przez Państwową Agencję Żeglugi Powietrznej. Polskie AIP jest dostępne w dwóch formatach (HTML oraz PDF) i składa się z trzech części: IFR, VFR oraz MIL. Pierwsza z wymienionych jest w praktyce najważniejsza na VATSIM, ponieważ obejmuje wszystkie cywilne lotniska kontrolowane. To z AIP uzyskasz informacje o strukturze przestrzeni powietrznej, procedurach SID i STAR, dostępnych podejściach, a także mapy lotnisk. Wiele informacji podanych w AIP ma bezpośrednie źródło w przepisach prawa, w tym zwłaszcza SERA.

Niekiedy, ze względu na specyfikę VATSIM, odstępujemy od informacji wynikających z AIP. Przykładowo, w trakcie przebudowy lotniska w AIP mogą znajdować się informacje na temat jego aktualnej topografii (zamknięte drogi kołowania itp.), która nie jest odzwierciedlana w sceneriach wykorzystywanych przez pilotów ani na mapkach wykorzystywanych przez kontrolerów. Tego typu odstępstwa wynikają jednak z decyzji uprawnionych członków zarządu (Operational Officer), a nie pojedynczego kontrolera.